We moeten ons out-of-the-box denken exporteren. Iets meer typisch Nederlands is er niet. Dan kan ons land uitgroeien tot hoofdstad van de creatieve industrie in de niet-Angelsaksische wereld. Maar dan moet wel het onderwijs op de schop en het polderen overboord. Joris van Heukelom, algemeen directeur van Ilse Media en thought leader op het gebied van nieuwe media: “Er waren tijden dat Nederlanders fermer waren.”
Joris van Heukelom: “Het is heel spijtig om te moeten constateren, maar je ziet duidelijk dat Nederland de afgelopen tien jaar een beetje vast is komen te zitten in dat gepolder dat ze zelf hebben ontwikkeld, en dat merk je ook terug in de creatieve industrie. Van nieuwe media en gaming tot architectuur, mode en design: Nederlanders zijn goed in out-of-the-box denken, een onderwerp anders benaderen en aanpakken, maar grote stappen zetten, nee, dat wordt steeds moeilijker. Daarvoor kom je in dit land te snel met je schoenen vast te zitten in de polderklei.” Iemand hoeft bijvoorbeeld maar te roepen ‘we gaan de A10 rond Amsterdam overkappen’, geen slecht idee, vindt Van Heukelom, en hij wordt direct met de grond gelijk gemaakt. De binnenstad van Amsterdam autovrij maken en parkeergarages onder de grachten maken, ook geen gek idee, en je hoort dezelfde reacties. “In Nederland zijn zoveel belangenclubjes dat elk puur idee direct wordt afgeschoten. Er gebeurt wel wat, maar dat reikt vaak niet verder dan een consensusmodel. Er waren tijden dat Nederlanders fermer waren.”
Out-of-the-box exporteren
“Het polderen, dat altijd gaan voor het gemiddelde, wordt wel de nationale sport genoemd, en dat vind ik oprecht jammer. Nederland moet het hebben van grote beslissingen, van hersens. Immers: de zware industrie is hier binnen 15 jaar verdampt.” En die hersens kan Nederland aanwenden ook, zegt Van Heukelom. Het land heeft een prachtige infrastructuur en beschikt over een gasbel waarmee het de komende 20 tot 30 jaar BNP-wise nog wel even vooruit kan. “Letterlijk genoeg power dus om Nederland neer te zetten als de hoofdstad van de creatieve industrie en innovatie, want van dat out-of-the box denken moeten we een exportmiddel maken, en de nieuwe denkers vanuit andere landen moeten we juist gaan binnen halen. En dat kan alleen met heldere en duidelijke claims. Kies nou!! Waar willen we het beste in zijn, en roep dat dan.”
Kankeren
Moeten we wel opschieten, want die andere nationale sport zit steeds meer dwars: kankeren. Van Heukelom: “Hoe kan het dat Nederlanders, en trouwens Zweden doen dat ook graag, toch zo graag klagen en morren. Op weblogs zitten mensen elkaar soms zo ongelooflijk af te maken.” Kankeren zit kennelijk in de DNA van dit land. Zal wel horen bij dat calvinistische van doe-maar-gewoon-dan-doe-je-gek-genoeg. Met aan de andere kant dus dat creatieve denken. Geschrokken: “Verrek ik kanker nu ook, help.” Helaas is de spanning tussen dat creatieve denken en geklaag zoek en blijven we teveel hangen in een gemiddelde. “Het is 400 jaar geleden dat een Nederlandse bootje de Hudson afzakte. Het verleggen van grenzen zit dus in dit volk. Maar dat is behoorlijk aan het verschralen. Het lef moet terug. Dat is de voorwaarde en vandaag de bottleneck voor elke innovatie.”
Digitalisering
Inzetten op een thema om Nederland als creatieve natie op de kaart te zetten, vindt Van Heukelom een goed idee. Creativiteit hangt samen met knowledge workers. Daarbij zou hij kiezen om de digitale structuur van dit land nog harder aan te zetten, niet toevallig de wereld waar hij zelf in zit. Maar je kan ook de claim leggen op het schoonste land ter wereld te zijn. Doe iets. Maak een keuze en trek wereldwijd bedrijven en mensen binnen die binnen die keuze passen. Ierland heeft dit in de jaren 90 op onavolgbare wijze gedaan. Slim, duidelijk en kort op de bal. Alles wat we heden ten dage hier lijken te ontberen.
Samen?
Van Heukelom: “Ik geloof dat elke cross-over waardevol kan zijn om realiteiten anders te bekijken. Wat dat is volgens mij creativiteit: twee dingen samenbrengen die nog niet eerder zijn gecombineerd. Dat kan zijn een combinatie van een hiphopper met een klassiek orkest tot iemand die ecologie en economie aan elkaar koppelt, en een socioloog die op econometrische wijze onderzoekt of sociale netwerken een verborgen logica hebben.” Anno 2010 ben je haast ook wel verplicht te kijken naar samenwerkingsverbanden, vindt hij. Zoeken naar nieuwe combinaties doen bedrijven ook. Hij sprak laatst voor een groep crisis- en rampbestrijders. Die mensen zijn drie volle dagen bezig geweest met het publiceren van een passagierslijst na een vliegtuigcrash, terwijl diezelfde lijst al binnen enkele uren na het ongeluk op internet circuleert. Dan denkt hij: hier zouden een militair gedreven iemand en een Erwin Blom-achtige (een van de oprichters van The Crowds, een bureau dat zich toelegt op sociale media en crossmedia; red) eens met elkaar moeten praten om ervoor te zorgen dat zo’n crisisteam sneller kan reageren. “De maatschappij eist dat.”
Rotterdams model
Zeker, hij woont heel gelukkig in Amsterdam, maar gelooft wat innovatie betreft meer in het Rotterdamse model. “Het motto van die stad is niet voor niks ‘Rotterdam durft’. Ze krijgen daar dan ook dingen sneller voor elkaar, er is ruimte om te proberen, en daar zouden andere steden een voorbeeld aan kunnen nemen.” Kijk, een creatieve industrie kan niet fungeren zonder trial and error. Als daarvoor geen Umfelt is, waar kan je dan durven en proberen, en ja, vaak lukt een idee ook niet. Daarom moet er sociaal-economisch in Nederland ook wat veranderen, zegt Van Heukelom. Hoe makkelijk is het hier bijvoorbeeld om te ondernemen? Geef mensen de kans om op hun bek te gaan. “Dat is het grootste voordeel van Amerika. Daar kun je goed op je bek gaan, In Nederland heb je dan al snel een smet op je voorhoofd. Ga je door het leven met het stempel niet succesvol.”
Onderwijs
Een andere voorwaarde voordat Nederland innovatie kan inzetten als concurrentiekracht is een betere samenwerking tussen het bedrijfsleven en onderwijs, want ook dat kan beter, constateert Van Heukelom. Gelukkig ziet hij op enkele universiteiten steeds meer ruimte voor ondernemen ontstaan. “een hoop bedrijven in Silicon Valley zijn ontstaan vanuit ondernemers ontstaan. Ga een decenium terug in de tijd, de oprichters van Google, Facebook of YouTube, ze kennen elkaar van de universiteit. Ze zagen een kans met een innovatief product en zijn gewoon gaan ondernemen. “Om die mentaliteit en omgeving voor elkaar te krijgen, zullen we in ons land bruggen moeten slaan tussen educatieve centra en het bedrijfsleven. En de overheid kan en moet dit faciliteren door dat allemaal makkelijker te maken. Al die baten die we verdienen uit die gasbel, misschien moeten we die maar in onze toekomst als ‘knowledge country’ stoppen. Die overkapping van de A10 rond Amsterdam, doe het. Dat kan uitgroeien tot een symbool van ons land, en aldus kan het ook internationaal doorwerken. Maar hier duurt het zes jaar om een spoorlijn tussen Amsterdam en Rotterdam te bouwen. Tja, dat is tekenend.”
